Βραχείς κατάλογοι Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων

Το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού ανακοινώνει  τους βραχείς καταλόγους για τα Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία,  Μυθιστορήματος, Διηγήματος – Νουβέλας Ποίησης, Δοκιμίου-Κριτικής, Χρονικού-Μαρτυρίας. Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα, στους οποίους κατέληξε η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας.

 

 ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ (2015)

ΒΡΑΧΕΙΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΙ (ΕΚΔΟΣΕΙΣ 2014)

 

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

 

  • Ανέστιος – Ημερολόγια, Αλεξάνδρα Δεληγιώργη, Εκδόσεις Άγρα
  • Τελευταία έξοδος. Στυμφαλία, Μιχάλης Μοδινός, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
  • Ο άσος στο μανίκι, Γιάννης Πλιάγκος, Εκδόσεις Κέδρος
  • Ο κηπουρός κι ο καιροσκόπος, Δημήτρης Φύσσας, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
  • Νίκη, Χρήστος Χωμενίδης, Εκδόσεις Πατάκη

 

 

ΔΙΗΓΗΜΑ-ΝΟΥΒΕΛΑ

 

 

  • Η εξαίσια γυναίκα και τα ψάρια, Ανδρέας Μήτσου, Εκδόσεις Καστανιώτη
  • Το καλό θα ’ρθει από τη θάλασσα, Χρήστος Οικονόμου, Εκδόσεις Πόλις
  • Γκιακ, Δημοσθένης Παπαμάρκος, Εκδόσεις Αντίποδες
  • Ο δάσκαλος αγαπούσε το βωβό σινεμά, Λάκης Παπαστάθης, Εκδόσεις Πόλις
  • Νοέμβριος, Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Εκδόσεις Πατάκη

 

ΠΟΙΗΣΗ

 

  • «Terrarium, Το πείραμα του Ward», Γαλάνη Ελένη, Εκδόσεις Μελάνι
  • Η σπηλιά με τα βεγγαλικά, Δαράκη Ζέφη, Εκδόσεις Νεφέλη
  • Μνήμη σχεδόν πλήρης, Κακάρογλου Λεωνίδας, Βιβλιοπωλείον της Εστία
  • Επί ανέμων, ασπαλάθων κι απήγανων, Ντάντος Χρήστος, Εκδόσεις Οροπέδιο
  • Κρύβε λόγια, Παπαγεωργίου Χρίστος, Εκδόσεις Κίχλη

 

ΔΟΚΙΜΙΟ-ΚΡΙΤΙΚΗ

 

  • Μετά θάρρους ανησυχίαν εμπνέοντος. Η κριτική πρόσληψη του Γ.Μ. Βιζυηνού (1873-1896), Λάμπρος Βαρελάς, Εκδόσεις University Studio Press
  • Ανιχνεύοντας την “αόρατη γραφή”. Γυναίκες και γραφή στα χρόνια του ελληνικού διαφωτισμού – ρομαντισμού, Σοφία Ντενίση, Εκδόσεις Νεφέλη
  • “Σαν κ’ εμένα καμωμένοι”, Ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και η ποιητική της σεξουαλικότητας, Δημήτρης Παπανικολάου, Εκδόσεις Πατάκη
  • Καλή και ανάποδη. Ο πολιτισμός του πλεκτού, Κατερίνα Σχινά, Εκδόσεις Κίχλη
  • Κουλτούρα και λογοτεχνία. Πολιτισμικές διαθλάσεις και χρονότοποι ιδεών, Δημήτρης Τζιόβας, Εκδόσεις Πόλις

 

 

ΧΡΟΝΙΚΟ-ΜΑΡΤΥΡΙΑ

 

 

  • Τα παιδιά του Οικοτροφείου, Θεόδωρος Κώτσιος, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
  • Ο κόσμος κατ’ εμέ. Ο βίος και τα πάθη μου, Ροβήρος Μανθούλης, Εκδόσεις Γαβριηλίδη
  • Δημοσιογράφος ή ρεπόρτερ. Η αφήγηση στις ελληνικές εφημερίδες, 19ος -20ος αιώνας, Νίκος Μπακουνάκης, Εκδόσεις Πόλις
  • Αυτοί που επέζησαν. Αντίσταση, εκτόπιση, επιστροφή. Θεσσαλονικείς Εβραίοι στη δεκαετία του 1940, Ρίκα Μπενβενίστε, Εκδόσεις Πόλις
  • Ο φερετζές και το πηλήκιο, Παύλος Τσίμας, Εκδόσεις Μεταίχμιο

 

 

ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

 

  • Κατερίνα Ζησάκη, Ιστορίες απ΄το Ονειροσφαγείο, Εκδόσεις Μανδραγόρας
  • Χρίστος Κυθρεώτης, Μια Χαρά, Εκδόσεις Πατάκη
  • Παναγιώτης Λογγινίδης, Αναίτια εποχή, Εκδόσεις Κέδρος
  • Ειρήνη Μαργαρίτη, Φλαμίνγκο, Εκδόσεις Μελάνι
  • Μαρία Φίλη, Το πιο Παράξενο Απόκτημα των Εντόμων, Εκδόσεις Μελάνι

 

 

Υπενθυμίζεται ότι η σύνθεση της αρμόδιας επιτροπής έχει ως εξής:

Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας

 

 

  1. Αλέξης Ζήρας, Συγγραφέας, Πρόεδρος
  2. Γιώργος Ανδρειωμένος, Καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Αντιπρόεδρος
  3. Δημήτρης Καργιώτης, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
  4. Έλλη Λεμονίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών, του Πανεπιστημίου Πατρών
  5. Μαρία Σκιαδαρέση, Συγγραφέας
  6. Λίλυ Εξαρχοπούλου, Συγγραφέας
  7. Λίνα Πανταλέων, Κριτικός Λογοτεχνίας
  8. Νένα Κοκκινάκη, Κριτικός Λογοτεχνίας
  9. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, Κριτικός Λογοτεχνίας

 

Παρά το ότι ο χώρος της παραγωγής του βιβλίου είναι από εκείνους που έχουν υποστεί συρρίκνωση της προηγούμενης δραστηριότητάς τους, λόγω της συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης. Και παρά το ότι το βιβλίο αντιμετωπίζεται ευλόγως ως ελαστική δαπάνη εκ μέρους του αναγνωστικού κοινού, σε περιόδους όπως αυτή, είναι αλήθεια ότι ούτε η σοβαρή μείωση του συντελεστή κόστους , ούτε η κατακόρυφη πτώση των πωλήσεων εκ μέρους των εκδοτών, ούτε η συνειδητή ή αναγκαστική αποχή πολλών συγγραφέων από τη διεκδίκηση των νόμιμων δικαιωμάτων τους, εκμηδένισαν την βιβλιοπαραγωγή. Την περιόρισαν  αρκετά βέβαια, κι αυτό υπό άλλες συνθήκες (ωριμότητας της σχετικής αγοράς) θα μπορούσε πιθανότατα να αποβεί χρήσιμο και ωφέλιμο.

Ωστόσο, παρά τον περιορισμό του, το πεδίο της λογοτεχνικής παραγωγής του 2014 δεν διαφέρει σημαντικά, τουλάχιστον ως προς το ποιοτικό του μέρος, από τα πεδία άλλων εκδοτικών ετών. Από τυχαίους λόγους, μάλλον, άλλες κατηγορίες βιβλίων είναι πιο καρποφόρες και άλλες πιο ασθενικές. Μπορεί λ.χ. η ποίηση και το διήγημα στην Ελλάδα να κινούνται στο δημιουργικό πεδίο από μια αυθορμησία μεγαλύτερη από άλλα λογοτεχνικά είδη, μπορεί να παρουσιάζουν τυπικά ένα πιο περιορισμένο θεματικό ή γλωσσικό ορίζοντα προσδοκίας για τον αναγνώστη, σε σύγκριση με το μυθιστόρημα ή τη μελέτη, όμως, ενδεχομένως λόγω της αλλαγής βλέμματος στη σύγχρονη λογοτεχνία (πολύ περισσότερο στη λογοτεχνία που γράφεται εν ώρα κρίσης) το επιμέρους, το κεραυνοβόλα στιγμιαίο, το ονειρικό, αποκτούν μια υπόσταση πιο ανθρώπινη και κερδίζουν απέναντι στο πολυσύνθετο και το ευρύ. `Ετσι, πιο σταθερές λίγο ως πολύ ως προς το επίπεδο της αξίας τους είναι οι κατηγορίες του διηγήματος και της ποίησης , ενώ πιο ασταθείς και με σημαντικές ενίοτε διαφορές από χρόνο σε χρόνο είναι οι κατηγορίες του μυθιστορήματος και του δοκιμίου-κριτικής.

Για τους αντίθετους – με τους προαναφερθέντες για το διήγημα- λόγους, το ελληνικό μυθιστόρημα στα τελευταία χρόνια (συμπεριλαμβανομένου και του 2014) έχει απομακρυνθεί από τον τύπο της επικής οικογενειακής / πολιτικοκοινωνικής σάγκας του 80 και του 90, και αγωνίζεται (άλλοτε με ικανοποιητικά αποτελέσματα, άλλοτε όχι) να ενσωματώσει τα ασταθή και ρευστά κοινωνικά, πολιτικά και ιστορικά φαινόμενα της πρόσφατης δεκαετίας. Συγκολλώντας όχι πάντοτε με επιτυχία τις εν τω γίγνεσθαι ψηφίδες και εικόνες μιας εποχής που ξεχωρίζει για την αστάθειά της: αυξανόμενη, πάνδημη κρίση, μετακινήσεις πληθυσμών λόγω γειτονικών πολέμων, μετανάστευση, άνοιγμα αλλά και επιφύλαξη για τον ξένο και τον άλλο. `Ολα αυτά ενεργούν διαλυτικά ως προς τις σταθερές μορφές ζωής και σκέψης, και στο πεδίο της λογοτεχνίας (του μυθιστορήματος ειδικά) παρατηρούμε την επάνοδο των μυθοπλασιών που εστιάζουν σε ψυχικές συμπεριφορές. Τα δεδομένα που προκύπτουν  δείχνουν ότι για κάποιους δομικούς λόγους που ίσως έχουν σχέση με τις μεταβαλλόμενες κοινωνικές νοοτροπίες, το βλέμμα των μυθιστοριογράφων εστιάζεται γονιμότερα σε χαρακτήρες με έντονες ιδιοτυπίες.

Ως προς τις λοιπές κατηγορίες βιβλίων, ας πούμε ότι στην περίπτωση της μελέτης-δοκιμίου, η γενική στάθμη της ποιότητας των έργων που ανήκουν εδώ ήταν και το 14 εξαρτημένη πολύ από το κατά πόσο υψηλή στάθηκε την αντίστοιχη χρονιά η δημοσίευση βιβλίων πανεπιστημιακών προδιαγραφών, χωρίς όμως αυτά να έχουν επιμερισμένο φιλολογικό ή θεωρητικό στόχο ή κλειστά  επιστημολογικό,  διότι έτσι αποκλείουν την πρόσκληση ενός ευρύτερου αναγνωστικού ενδιαφέροντος. Και τούτο διότι η παραγωγή έργων λογοτεχνικής κριτικής ή ελεύθερου κριτικού στοχασμού εξακολουθεί να είναι πολύ περιορισμένη στην Ελλάδα, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σε άλλες χώρες, λόγω της έλλειψης σχετικής παιδείας από τους συγγραφείς ή λόγω της έλλειψης ουσιαστικής, οργανικής σχέσης με το δημιουργικό πεδίο και τον προβληματισμό για τη γραφή .

Χαώδης και προβληματική ως προς τη συνύπαρξη πολλών, ανόμοιων και με διαφορετικές κατευθύνσεις βιβλίων υπήρξε και το 14 η ευρεία κατηγορία του Χρονικού-Μυθιστορηματικής Βιογραφίας- Ταξιδιωτικού κλπ. και εξαιρετικά ισχνή, σε ποιήματα και πεζά, είναι η κατηγορία των πρωτοεμφανιζομένων, καθώς το όριο των τριανταπέντε ετών (ηλικία ως την οποία πρέπει να φθάνει το πολύ ένας υποψήφιος προς βράβευση), αποδεικνύεται πολύ μικρό για να υπάρξει ανά έτος ένας ικανός αριθμός ποιητών και πεζογράφων με σαφή δείγματα ωριμότητας. Ιδιαίτατα στις δυο αυτές κατηγορίες, πρέπει να υπάρξει μέριμνα για την θεσμική αναδιάρθρωση της έννοιας και του περιεχομένου τους, (συνεπώς αναδιάρθρωσης επίσης του νόμου που διέπει τις βραβεύσεις) διότι κατά τα τελευταία τουλάχιστον χρόνια (πράγμα που επαναλαμβάνεται και το 2014) είναι βέβαιο ότι προπάντων στην συγκεχυμένη κατηγορία του Χρονικού κλπ συνωστίζονται πολλά αξιόλογα βιβλία που όμως δεν έχουν, με τη λογική της ισχύουσας κατηγοριοποίησης, καμία πιθανότητα διεκδίκησης βραβείου, ή έστω κάποιας διάκρισης.

[Οκτ.2016]

Αλέξης Ζήρας, πρόεδρος της επιτροπής,                                                                                                                                                                  εκπροσωπώντας και το σύνολο των μελών της 

 

 

Γενική αποτίμηση της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής του 2014

 

Γιώργος Ανδρειωμένος

 

Η βιβλιοπαραγωγή για το 2014 κρίνεται, σε γενικές γραμμές, σχετικά ικανοποιητική. Ως προς τις ειδικότερες κατηγορίες βράβευσης, θα μπορούσαν να παρατηρηθούν συνοπτικά τα ακόλουθα:

 

 

Ποίηση

 

Ανάμεσα στις συλλογές που κυκλοφόρησαν κατά το 2014, συγκαταλέγονται αρκετά αξιόλογα δείγματα ποιητικής γραφής, προερχόμενα τόσο από καταξιωμένους δημιουργούς όσο και από νέους ποιητές. Ένας αριθμός από αυτούς επέλεξε μιαν εξεζητημένη ποιητική φόρμα, που συχνά φτάνει στα όρια της μανιέρας, ενώ δεν ήταν λίγοι εκείνοι που προτίμησαν έναν λιτότερο τρόπο έκφρασης. Όπως και το 2013, οι μικρές σε έκταση συνθέσεις δείχνουν να υπερτερούν των εκτενέστερων, ενώ ποικίλη ήταν η θεματική που κάλυψαν τα βιβλία αυτής της κατηγορίας με τον στοχαστικό, ερωτικό και έντονα υπαινικτικό λόγο να κυριαρχεί στις περισσότερες από τις συλλογές. Συμπερασματικά, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η ποιητική παραγωγή κατά τη χρονιά αυτή ήταν πολύ ικανοποιητική.

 

 

Διήγημα – νουβέλα

 

Το 2014 υπήρξε μια πολύ παραγωγική και συνάμα ποιοτική χρονιά για το διήγημα. Και εδώ δεν ήταν λίγοι οι συγγραφείς που συνέχισαν να καλλιεργούν το συγκεκριμένο είδος, διευρύνοντας το προγενέστερο έργο τους. Ωστόσο, πολλά υποσχόμενοι έδειξαν ότι είναι και νεότεροι διηγηματογράφοι, οι οποίοι μας έδωσαν συλλογές άρτιες και καλογραμμένες. Η γλωσσική επιμέλεια, το πυκνό ύφος, η παραστατικότητα, η στοχαστική διάθεση, οι υπαρξιακές αγωνίες, η ψυχογράφηση των κεντρικών προσώπων, μαζί με την εμβάθυνση στην τρέχουσα συγκυρία χαρακτηρίζουν μεγάλο αριθμό διηγημάτων και δείχνουν μιαν αξιοπρόσεκτη συνέχεια στη συναφή παραγωγή, σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Κοντολογίς, το 2014 υπήρξε ένα πολύ καλό έτος για την κατηγορία αυτή.

 

 

Μυθιστόρημα

 

Δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο για την κατηγορία του μυθιστορήματος. Όπως συνέβη και κατά το 2012 και το 2013, είναι μάλλον μικρός ο αριθμός των συναφών έργων που μπορεί να ειπωθεί ότι ξεχώρισαν κατά το 2014 – ακόμη και από αυτά που έχουν γραφεί από δόκιμους μυθιστοριογράφους. Για μιαν ακόμη χρονιά, ενώ η ροή της αφήγησης είναι ενδιαφέρουσα σε αρκετά από τα μυθιστορήματα που παρήχθησαν, η σύνθεση των περισσοτέρων παρουσιάζει δομικές αδυναμίες, χωρίς να λείπουν, φυσικά, οι περιπτώσεις πρωτότυπης θεματικής, τολμηρής έκφρασης και συγκροτημένης αρχιτεκτονικής. Η οικονομική και κοινωνική κρίση των τελευταίων χρόνων και τα συνεπακόλουθά τους συνεχίζουν να τροφοδοτούν την έμπνευση πολλών δημιουργών – αν και με τρόπο στατικό και επίπεδο, σε αρκετές περιπτώσεις. Με άλλα λόγια, το 2014 δεν ήταν, σίγουρα, η χρονιά του μυθιστορήματος.

 

 

Δοκίμιο – κριτική

 

Η παραγωγή βιβλίων στην κατηγορία αυτή υπήρξε αρκετά ποιοτική και πλούσια – και πάντως καλύτερη από εκείνην του 2013. Ανάμεσα στις εκδόσεις που εμφανίστηκαν κατά το 2014 ξεχωρίζουν κάποιες πραγματείες, οι οποίες εντάσσονται περισσότερο στον χώρο της συστηματικής φιλολογικής και φιλοσοφικής μελέτης και δεν εγείρουν πάντοτε ιδιαίτερες αξιώσεις λογοτεχνικής γραφής, μολονότι καλύπτουν σφαιρικά, σε βάθος και με επάρκεια τα θέματά τους. Ταυτόχρονα, δεν έλειψαν και αρκετές ενδιαφέρουσες συναγωγές κριτικών κειμένων και δοκιμίων, ορισμένες από τις οποίες διακρίνονται για το τολμηρό τους πνεύμα, τη σαφή τοποθέτησή τους και την προσωπική γραφή των συγγραφέων τους. Επομένως, το 2014 ήταν μια καλή χρονιά για το δοκίμιο και την κριτική, καθώς και για τη φιλολογική μελέτη, η οποία ευκταίο θα ήταν, κάποια στιγμή, να συγκροτήσει ιδιαίτερη κατηγορία βιβλίων προς βράβευση.

 

 

Μαρτυρία – Χρονικό – Ταξιδιωτικά – Βιογραφία

 

Πλούσια ποσοτικά, και δευτερευόντως ποιοτικά, υπήρξε, κατά το 2014, η παραγωγή βιβλίων σε αυτήν την κατηγορία-μαμούθ, η οποία επιβάλλεται να διαχωριστεί σε τουλάχιστον τρεις επιμέρους (μαρτυρία/χρονικό, βιογραφίες, ταξιδιωτικά), το συντομότερο δυνατόν. Από τη βιβλιογραφική συγκομιδή της χρονιάς ξεχώρισαν συστηματικές βιογραφίες και συνολικές ή επιμέρους αναλύσεις της παρουσίας και του έργου γνωστών προσωπικοτήτων, γλαφυρές προσωπικές αναμνήσεις και αυτοβιογραφικές καταθέσεις, καταγραφές εμπειριών με παράλληλη συγκέντρωση πρωτογενούς υλικού, διαδρομές θεσμών και ομάδων μέσα στον χρόνο, αξιοπρόσεκτες ταξιδιωτικές εντυπώσεις, συναγωγές λαογραφικού υλικού κ.ά.π. Ωστόσο, από τα πολυάριθμα σχετικά βιβλία που κυκλοφόρησαν, λίγα ξεχώρισαν για την παραστατικότητά τους και την αμεσότητα της γραφής τους. Έτσι, η χρονιά υπήρξε μάλλον ικανοποιητική για τα πιο πάνω είδη.

 

 

Πρωτοεμφανιζόμενοι συγγραφείς

 

Σε σχετικά χαμηλά επίπεδα ως προς την ποιότητα, αλλά κάπως καλύτερα από ποσοτικής πλευράς, κινήθηκε η βιβλιοπαραγωγή των πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων κατά το 2014. Η ποίηση φαίνεται να καταλαμβάνει τη μερίδα του λέοντος, ενώ δεν έλειψαν και οι συναφείς συμβολές στο διήγημα και στο μυθιστόρημα. Τα περισσότερα από τα έργα αυτής της χρονιάς θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως πρωτόλεια, που χαρακτηρίζονται από την ακατέργαστη έκφραση και το στόμφο στη διατύπωση – αν και κάποτε εμφανίζονται κάποιες ενδιαφέρουσες φωνές που διακρίνονται για την ευρηματικότητά τους και την επιμελημένη γραφή τους. Σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά (2013), σαφώς ήταν λιγότεροι οι πολλά υποσχόμενοι νέοι συγγραφείς για το μέλλον. Ως εκ τούτου, η οικεία βιβλιοπαραγωγή κρίνεται μάλλον μέτρια.

 

 

 

           Δημήτρης Καργιώτης                              

 

Σε γενικές γραμμές, θεωρώ ότι η βιβλιοπαραγωγή του 2014, χωρίς να έχει επιδείξει εντυπωσιακά αποτελέσματα, κατάφερε να αντισταθεί στις αντίξοες συνθήκες της οικονομικής και γενικότερης κρίσης που διατρέχει την ελληνική κοινωνία και να δώσει έργα αξιοπρεπή.

Στην ποίηση, νεότερες φωνές ήρθαν να προστεθούν στην καινούργια παραγωγή των φτασμένων ποιητικών φωνών. Η διφυής δημιουργία που χαρακτηρίζει την ποίηση των τελευταίων χρόνων συνεχίζεται και αυτήν την χρονιά: αφενός έργα που επαναδιαπραγματεύονται τις παραδοσιακές ποιητικές μορφές και διερευνούν τις εκφραστικές δυνατότητες του ποιητικού λόγου, εκκινώντας από την πάλη με την μορφή ως βασικό χαρακτηριστικό του λυρισμού και καταλήγοντας ενίοτε στην μεταμοντερνιστική διαχείριση της φόρμας που φτάνει στην παρωδία, αφετέρου οι αναζητήσεις στον ελεύθερο στίχο που εξερευνούν λεπτομερειακά μέχρι και τις δυνατότητες της πεζολογίας. Ο έρωτας και η απώλεια χαρακτηρίζουν, ως θεμελιακοί θεματικοί πυλώνες, πολλά από τα έργα της χρονιάς.

Στο διήγημα, το 2014 έδωσε πολυσχιδή έργα που με ενδιαφέρον συνδιαλέγονται με την πολλαπλή παράδοση του διηγήματος και τις μετεξελίξεις του στην σύγχρονη εποχή. Από το μινιμαλισμό του μικροδιηγήματος σε ευρύτερες, παραδοσιακότερες αφηγηματικές διερευνήσεις, από τους θεματικούς και μορφικούς πειραματισμούς σε περισσότερο παραδοσιακές διηγηματικές μορφές, το διήγημα θεματοποίησε τόσο το θέμα της κρίσης όσο και πρότεινε, με πρωτοτυπία, θέματα καινούργια. Αναφορικά με το μυθιστόρημα, η ποσότητα της χρονιάς βρίσκεται σε αναντιστοιχία με την ποιότητα της παραγωγής. Μιλώντας γενικά, θεωρώ ότι οι μορφικοί πειραματισμοί δεν ευτύχησαν, η χρήση της γλώσσας συχνά χαρακτηρίστηκε από ανεπεξέργαστη, ενίοτε αγοραία, προφορικότητα εν ονόματι ενός ρεαλισμού που απέβη εντέλει άτεχνος ενώ, σε πολλά έργα, ο βασικός μυθιστορηματικός μύθος και η πραγμάτευσή του, η επεξεργασία της πλοκής και των μυθιστορηματικών ηρώων και η τελική λύση –κοντολογίς, η συγκρότηση του μυθιστορηματικού σύμπαντος, φανερώνουν μυθοπλαστική ανωριμότητα. Παρατηρώ την παγίωση του ενδιαφέροντος για το ιστορικό παρελθόν και την διαχείρισή του ενώ παρούσα είναι και η θεματική της κρίσης, στην οποία συμπλέκονται βασικές μυθιστορηματικές κατευθύνσεις: ο έρωτας, ο θάνατος, η αμφισβήτηση και η αναζήτηση του εαυτού.

Στην κατηγορία του δοκιμίου, για ακόμη μια φορά, είχαμε έργα πολλαπλών στοχεύσεων. Στιβαρές φιλολογικές μελέτες οι οποίες φώτισαν με διαφορετικούς, έγκυρους τρόπους την ιστορία και θεωρία του λογοτεχνικού μας παρελθόντος και παρόντος συνυπάρχουν με έργα που απευθύνονται σε ένα ευρύτερο, φιλαναγνωστικό κοινό, ενώ παρατηρώ ότι τελικά μάλλον φθίνει η παράδοση του αμιγούς δοκιμίου, ως είδους μεικτού, αυτού της στοχαστικής δοκιμής. Τέλος, ας αναφέρω ότι είχαμε αρκετές συγκεντρωτικές εκδόσεις δοκιμιακών, κριτικών ή φιλολογικών μελετών δημοσιευμένων διάσπαρτα κατά καιρούς, των οποίων η έκδοση σε έναν τόμο αποβαίνει πολλαπλώς χρήσιμη. Αναφορικά με την ετερογενή κατηγορία χρονικό – μαρτυρία – βιογραφία –ταξιδιωτικά, η παραγωγή του 2014 υπήρξε ενδιαφέρουσα, αλλά δυστυχώς μη συγκρίσιμη λόγω του ιδιάζοντός της χαρακτήρα. Δίπλα σε πολύ ενδιαφέροντα κείμενα ταξιδιωτικά βρίσκουμε έργα ιστορικού προσανατολισμού, επιστημονικών αξιώσεων, τα οποία δυστυχώς δεν μπορεί και δεν πρέπει να κριθούν στη βάση κριτηρίων που θέτει μια επιτροπή λογοτεχνικών βραβείων. Παράλληλα, ο βαθμός λογοτεχνικότητας που διέπει ένα χρονικό ή μια μαρτυρία συχνά συμπλέκεται με μυθοπλαστικούς ή άλλους τρόπους της λογοτεχνίας που τελικά καθιστούν το έργο ακατάλληλο να κριθεί στη βάση των κριτηρίων της κατηγορίας στην οποία συναγωνίζεται.

Τέλος, όσον αφορά τους πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς,  θεωρώ ότι το 2014 δεν υπήρξε καλή χρονιά. Η δυνατότητα γρήγορης δημοσίευσης συχνά κυριάρχησε της αναγκαιότητας περαιτέρω επεξεργασίας του λόγου και του χρονικού διαστήματος κι εργασίας  που απαιτείται για να φτάσει ένας συγγραφέας σε λογοτεχνική ωρίμανση.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

         Έλλη Λεμονίδου

 

 

 

Η παραγωγή για τη χρονιά 2014 κρίνεται πλούσια και, σε γενικές γραμμές, ικανοποιητική. Πιο αναλυτικά, για τις επιμέρους κατηγορίες βράβευσης, θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε τα εξής:

 

 

Ποίηση

 

Η ποίηση εξακολουθεί να έχει αξιοσημείωτη παρουσία στη χώρα, παρά τα αντικειμενικά προσκόμματα που προβάλλει η εποχή μας στη διάδοση, διάχυση και καταξίωση του ποιητικού λόγου. Η παραγωγή του 2014 διακρίνεται από εκφραστική ποικιλία, με έντονους τους υπαρξιακούς τόνους και την υπόκωφη αγωνία για το μέλλον, σε επίπεδο προσώπων και συνόλων.

 

 

Διήγημα – Νουβέλα

 

Εξαιρετικά πλούσιος εμφανίζεται και ο τομέας του διηγήματος, καθώς η μικρή φόρμα φαίνεται να κερδίζει ολοένα και περισσότερους συγγραφείς και αναγνώστες σε μια εποχή ταχύτητας και ασφυκτικών ρυθμών. Και εδώ υπάρχει πλούσια θεματολογία, που αγγίζει επίσης το θέμα της κρίσης και επεκτείνεται σε πλήθος άλλους τομείς, όπως είναι εν γένει οι ανθρώπινες και οικογενειακές σχέσεις, η ζωή στο αστικό ή στο επαρχιακό τοπίο, η παράδοση και οι ιστορικές καταβολές των Νεοελλήνων.

 

 

Μυθιστόρημα

 

Στον τομέα του μυθιστορήματος, συνεχίζεται και φαίνεται να παγιώνεται η τάση των προηγουμένων ετών για κείμενα που αντιμετωπίζουν κατάματα την οικονομική κρίση μέσα από χαρακτήρες που υφίστανται τις συνέπειές της. Πρόκειται για μια παραγωγή που έχει δώσει αρκετά αξιόλογα έργα, ωστόσο φαίνεται ότι υπάρχει περιθώριο για ακόμα πιο δυνατές συνθέσεις στο άμεσο μέλλον. Συνεχίζεται παράλληλα – με ορισμένα αξιόλογα δείγματα – η παραγωγή και σε άλλους τομείς, όπως το ιστορικό μυθιστόρημα ή το μυθιστόρημα με υπαρξιακό ή ψυχολογικό υπόβαθρο.

 

 

 

 

 

Δοκίμιο – Κριτική

 

Αξιοσημείωτη ήταν η παραγωγή δοκιμιακού λόγου το έτος 2014. Όπως σχεδόν πάντα συμβαίνει σε αυτήν την κατηγορία, τα βιβλία που είδαν το φως διακρίνονται σε εκείνα που εκπροσωπούν τον κλασικό στοχαστικό λόγο, με επίκεντρο ιδέες και έννοιες, και σε επιστημονικές μονογραφίες – κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, στον τομέα της νεοελληνικής φιλολογίας – οι οποίες χάρη στην ποιότητα λόγου και έκφρασης δικαιωματικά κατατάσσονται στον τομέα του δοκιμίου. Επισημαίνονται, τέλος, η αρκετά πλούσια παραγωγή με επίκεντρο θέματα της άμεσης πολιτικοκοινωνικής επικαιρότητας και η συνεχιζόμενη από αρκετούς συγγραφείς τάση για συγκεντρωτικές εκδόσεις με αναπαραγωγή ήδη δημοσιευμένων – στον τύπο ή σε επιστημονικά περιοδικά – κειμένων δοκιμιακού χαρακτήρα.

 

 

 

 

 

Μαρτυρία – Βιογραφία – Χρονικό – Ταξιδιωτική λογοτεχνία

 

Η παραγωγή του έτους 2014 στους τομείς του χρονικού και της μαρτυρίας υπήρξε ιδιαίτερα πλούσια σε αριθμό τίτλων και ποικιλία θεμάτων. Ως δύο κύριες κατηγορίες που εκπροσωπήθηκαν μπορούμε να αναφέρουμε τα δημοσιογραφικού τύπου χρονικά και τις προσωπικές μαρτυρίες – συχνά από μη επαγγελματίες συγγραφείς – ενώ αξιοσημείωτη είναι και η παρουσία του ταξιδιωτικού χρονικού. Η συνολική παραγωγή μπορεί να χαρακτηριστεί από ένα γενικά καλό επίπεδο, παρά τις διαβαθμίσεις που αναπόφευκτα παρουσιάζονται σε ένα τόσο ευρύ και πολύμορφο σώμα κειμένων.

 

 

 

 

Πρωτοεμφανιζόμενοι συγγραφείς

 

Τέλος, στον τομέα των πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων η παραγωγή εμφανίζεται απρόσμενα μικρή, κάτι που ωστόσο συνδέεται άμεσα με το ηλικιακό κριτήριο που διέπει τη σχετική κατηγορία στον θεσμό των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων. Το μέγεθος του προς κρίση δείγματος δεν επιτρέπει τη διατύπωση ενός ασφαλούς συμπεράσματος, πέραν – ίσως – από το ότι είναι πολλαπλά δύσκολο – για λόγους αντικειμενικούς και μη – για έναν νέο στην ηλικία άνθρωπο να δώσει στη δημοσιότητα το πρώτο του ολοκληρωμένο λογοτεχνικό έργο.

 

                                                                     

 

 

 

 

Λίλυ Εξαρχοπούλου

 

Το 2014 ήταν μια καλή χρονιά για την βιβλιοπαραγωγή.  Πολλά τα ενδιαφέροντα βιβλία σε όλους τους τομείς των κρατικών λογοτεχνικών βραβείων με εξαίρεση τα βιβλία πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων, κυρίως γιατί υπάρχει ο ηλικιακός περιορισμός «να μην έχει συμπληρώσει την ηλικία των 35 ετών».  Εν ολίγοις οι διατάξεις του κανονισμού παρότι μιλούν για πρωτοεμφανιζόμενο/η, θα απέκλειαν από το βραβείο αυτό τον  Έλληνα Σαραμάγκου ή την Ιορδανίδου, πράγμα που κατά τη γνώμη μου θα πρέπει να αλλάξει.  Ο αριθμός των πέντε βιβλίων από τα οποία η επιτροπή είχε να επιλέξει ήταν σαφώς ετεροβαρής σε σχέση με τα βιβλία των υπολοίπων κατηγοριών όπου συχνά η επιλογή στάθηκε δύσκολη.

Το μυθιστόρημα το 2014 έδωσε μερικά εξαιρετικά βιβλία που δεν έχουν να ζηλέψουν σε τίποτα τα μυθιστορήματα της ευρωπαϊκής ή αμερικανικής παραγωγής. Πολλά συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την οικονομική κρίση που εν πολλοίς οδηγεί τον ψυχισμό των ηρώων σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Ωστόσο και η πρόσφατη ελληνική ιστορία, το περιβάλλον, η πόλη στη νέα της «κακομούτσουνη» μορφή,  η ζωή του «περιθωρίου» είναι μερικά από τα άλλα θέματα που απασχολούν τους μυθιστοριογράφους.

Η νουβέλα και το διήγημα ήταν ίσως η πιο πλούσια κατηγορία.  Κάποιοι παλαιότεροι διηγηματογράφοι επανέρχονται συχνά με εξαιρετικές νέες συλλογές και πολλοί νεότεροι δοκιμάζονται με επιτυχία στο συγκεκριμένο είδος.  Οι νουβέλες ήταν επίσης επιτυχείς και προσωπικά πιστεύω ότι αδικούνται εντασσόμενες στην ίδια λογοτεχνική κατηγορία μια και διεθνώς, αλλά και στη χώρα μας, αποτελούν ξεχωριστό είδος.

Η ποίηση επίσης είχε πλούσια παραγωγή.  Παλιοί/ες και νεότεροι/ες ποιητές/τριες συνεχίζουν να αποδεικνύουν ότι η χώρα του Ομήρου και της Σαπφούς αλλά και των Σεφέρη, Ρίτσου, Ελύτη εξακολουθεί την αιχμηρή ποιητική της παράδοση. Τα είδη των ποιητικών συλλογών διαφορετικά, κάποια με έντονη ιδιοπροσωπία, συχνά με εξαιρετική εσωτερικότητα και κρυμμένο λυρισμό.

 

Η κατηγορία Μαρτυρία-Βιογραφία-Χρονικό-Ταξιδιωτική Λογοτεχνία αποτελεί τον εφιάλτη κάθε μέλους της επιτροπής.  Από το μαγευτικό Μάτσου Πίτσου των Άνδεων αίφνης μεταφέρεσαι στα χρόνια της ελληνικής κατοχής  κι από εκεί στις παραδόσεις του βουνού των Κενταύρων! Η ευρύτητα αυτή πρέπει να περιοριστεί ώστε το συγκεκριμένο βραβείο να είναι πιο δίκαιο για τους συγγραφείς, την επιτροπή και εντέλει το αναγνωστικό κοινό. Αξιοπρόσεκτο είναι ότι την φετινή χρονιά στην εν λόγω κατηγορία ξεχώρισαν δύο μελέτες.

 

Στο Δοκίμιο-Κριτική και πάλι έχουμε την εμφάνιση αξιόλογων μελετών που δεν ανήκουν ακριβώς στην κατηγορία.  Ωστόσο κάποια από τα βιβλία ήταν εντυπωσιακά και αξίζουν επαίνων και της προσοχής των αναγνωστών.

 

Μαρία Σκιαδαρέση

 

Όπως ήταν αναμενόμενο τα περισσότερα έργα του 2014, όλων ανεξαιρέτως των κατηγοριών, ασχολήθηκαν με το θέμα της κρίσης. Η οικονομική ύφεση καθαυτή που ταλανίζει τους ανθρώπους, ροκανίζοντας σιγά σιγά το επίπεδο ζωής τους με αποτέλεσμα να φθάνουν έως και την ακραία φτώχεια (αρκετά μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων έχουν ως θέμα την απόλυτη φτωχοποίηση ανθρώπων με ένα σχετικά καλό επίπεδο ζωής προ της κρίσης που καταλήγουν στον δρόμο ως άστεγοι) αλλά και τα επακόλουθα μιας τέτοιας έκτασης, διάρκειας και βάθους ύφεσης που αντανακλά στον τρόπο ζωής και τις ηθικές αξίες. Ακόμα και οι διαπροσωπικές ή οικογενειακές σχέσεις, σύνηθες θέμα της μυθοπλασίας, μη εξαιρουμένης αυτής του 2014, εξετάζονται και πάλι μέσα από τη σκοπιά της κρίσης και της ικανότητας των ανθρώπων να διαχειριστούν τις πολυπλοκότητες που δημιουργούνται εξαιτίας της.

Έως και η ποίηση φαίνεται να επηρεάζεται από αυτήν, απλώς οι υπαινιγμοί της, όντας ισχυρότεροι από αυτούς της πεζογραφίας, παρουσιάζουν σε πρώτο επίπεδο ανάγνωσης μεγαλύτερη θεματική ποικιλία, συγκλίνοντας όμως στο τέλος στο μεγάλο ζήτημα της κρίσης κυρίως των ηθικών αξιών και την απώλεια των βεβαιοτήτων του ανθρώπου.

Στην κατηγορία του χρονικού συναντάμε έργα που ανατρέχουν στην ιστορία, τη μεγάλη δεξαμενή γνώσης και σοφίας, απ’ όπου μπορούμε να αντλήσουμε δύναμη και ιδέες για την αντιμετώπιση της σύγχρονης ζοφερής πραγματικότητας, ενώ τα ταξιδιωτικά έργα έρχονται ως παραμυθία για όσα βιώνουμε στην καθημερινότητά μας.

Στην κατηγορία του δοκιμίου και της κριτικής είχαμε σημαντικότερα και πιο πρωτότυπα έργα στον τομέα δοκίμιο-επιστημονική μελέτη απ’ ότι στα πονήματα κριτικής. Οι θεματικές, κυρίως από το πεδίο των ανθρωπιστικών επιστημών, ήσαν ποικίλες και ενδιαφέρουσες.

Δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο, τέλος, και για τα έργα των πρωτοεμφανιζόμενων που ήσαν μάλλον πιο κοντά στο πρωτόλειο απ’ ό,τι στο ώριμο έργο, με ελάχιστες εξαιρέσεις.

Σε γενικές γραμμές η λογοτεχνική παραγωγή του 2014 δεν διακρίθηκε από εξάρσεις και έργα που θα σφραγίσουν την εξέλιξη της λογοτεχνίας στην Ελλάδα. Αυτό δε σημαίνει πως έλλειψαν τα βιβλία που συγκίνησαν και σίγουρα αγαπήθηκαν από το αναγνωστικό κοινό, κάποια δε από αυτά, έργα νέων συγγραφέων, μαρτυρούν μια δυναμική που προσεχώς μπορεί να δώσει σπουδαία κείμενα.

                                                                                      

                                     Λίνα Πανταλέων

 

 

Είναι ευνόητο πως, όπως κάθε άλλη λογοτεχνική χρονιά, το 2014 χαρακτηρίζεται στις κατηγορίες των υπό βράβευση έργων από θεματική πολυμέρεια, έκδηλες ανισότητες, από επιδόσεις ξεχωριστές, απογοητευτικές ή αναμενόμενες, από συγγραφικές εκπλήξεις αλλά και από στιγμές αμηχανίας. Ωστόσο, πέρα από τη μεμονωμένη αξία ή αποτίμηση κάθε βιβλίου, η λογοτεχνική παραγωγή αξιώνει την εκτίμησή μας για την εγρήγορση και την επιμονή των εκδοτών σε απρόσφορους καιρούς.

 

 

 

 

                                  Μυθιστόρημα

 

Το 2014 ήταν μια αδύναμη μυθιστορηματικά χρονιά. Καταξιωμένοι συγγραφείς επανεμφανίστηκαν με αξιόλογα έργα, τα οποία, ωστόσο, δεν ανταποκρίνονταν στις προηγούμενες επιτεύξεις τους. Παρατηρούμε ότι η σύγχρονη συγκυρία της κρίσης απασχόλησε τόσο τους παλαιότερους όσο και τους νεότερους πεζογράφους. Σε πολλές περιπτώσεις η αφομοίωση της πραγματικότητας από τη μυθοπλασία αποδεικνύεται ελλιπής και εκβιαστική, καθώς συχνά οι αφηγήσεις εστιάζονται στο ντοκουμέντο και όχι στη λογοτεχνική του μετάπλαση. Υπήρξαν, βέβαια, ορισμένες πρωτότυπες συλλήψεις καθώς και βιβλία με στέρεη μυθοπλαστική δομή, ιδίως από τους πιο έμπειρους μυθιστοριογράφους. Οι νεότεροι πεζογράφοι διαθέτουν ευρηματικότητα και θεματολογική ευτολμία, αλλά παρουσιάζουν κάποια αδεξιότητα ως προς τα εκφραστικά τους μέσα. Πάντως η γενική εντύπωση δεν είναι ενθαρρυντική, γιατί ακόμα και χαρισματικοί συγγραφείς είτε δεν κατάφεραν να χειριστούν δραστικά το υλικό τους είτε περιορίστηκαν σε μικρότερες φόρμες, που μετά βίας προσιδιάζουν σε μυθιστόρημα.

 

Διήγημα

 

Σε αντίθεση με το μυθιστόρημα, το 2014 υπήρξε εξαιρετική διηγηματογραφική χρονιά, γεγονός που καταδεικνύει τις βαθιές ρίζες του είδους στην ελληνική γραμματολογία. Γνωστοί διηγηματογράφοι δημοσίευσαν συλλογές με τις οποίες ενίσχυσαν τη συγγραφική τους ιδιοπροσωπία, ενώ άλλοι επέστρεψαν από το μυθιστόρημα στο διήγημα αξιοποιώντας στο έπακρο τη δυναμική της γραφής τους. Οι νεότεροι πεζογράφοι, που συνήθως δοκιμάζονται αρχικά στη μικρή φόρμα, εμφανίστηκαν με βιβλία άρτια συγκροτημένα, τα οποία υπόσχονται αξιοπαρατήρητη συνέχεια. Δυνατή, πυκνή έκφραση, γλωσσική πλαστικότητα, ευθυβολία στιγμιοτύπων, ευστοχία στοχασμού, πρωτοτυπία θεματικής, βάθος ψυχογραφημάτων, συναποτελούν στοιχεία δεσπόζοντα στα υπό συζήτηση έργα.

 

Πρωτοεμφανιζόμενοι Συγγραφείς

 

Μολονότι τα τελευταία χρόνια η παρουσία νέων συγγραφέων όχι μόνο είναι έντονη, αλλά και αρκετά προβεβλημένη, το 2014 τα βιβλία των πρωτοεμφανιζόμενων ήταν περισσότερο πρωτόλεια παρά ολοκληρωμένες καταθέσεις. Σε αυτή την εντύπωση ασφαλώς συμβάλλει το ηλικιακό όριο των τριάντα πέντε ετών, το οποίο, εντελώς αδικαιολόγητα, αποκλείει από τη διαδικασία της επιλογής και της βράβευσης βιβλία μεγαλύτερων, και συχνά ωριμότερων, συγγραφέων. Με δεδομένο λοιπόν αυτό το όριο, βλέπουμε ότι οι νέοι επιλέγουν συχνότερα την ποίηση, τουλάχιστον το 2014. Οι ποιητικές τους συλλογές αναλώνονται σε μια συναισθηματική πλησμονή, αναχαράζοντας την απόγνωση, τη ματαίωση και τις ερωτικές κακουχίες σε έναν ακατάληπτο, υπερβολικά φορτισμένο και στομφώδη λόγο. Ακόμα και οι λιγοστές εξαιρέσεις ήταν αδύναμες λογοτεχνικά. Οι πρωτοεμφανιζόμενοι στο διήγημα και το μυθιστόρημα απέφυγαν τη γλωσσική έκθεση, που ενεδρεύει στην ποίηση, αλλά τα βιβλία τους, ακόμα και στις ενδιαφέρουσες στιγμές τους, δεν διέθεταν ούτε τη δομική συγκρότηση ούτε τον απαιτούμενο αυτοέλεγχο της λογοτεχνικής γραφής.

 

 

 

Ποίηση

 

Το 2014 η ποίηση εμπλουτίστηκε από πολύ αξιόλογες συλλογές διακεκριμένων ποιητών, οι οποίοι, κατά κύριο λόγο, επέμειναν στα προεξάρχοντα μοτίβα της γραφής τους. Κάποιες από τις συλλογές παρουσιάζουν μεγάλο βαθμό δυσκολίας, καθώς υιοθετούν ερμητική έκφραση, που υποβάλλει μέσω συμβολικών δαιδάλων και λεκτικών αιφνιδιασμών το φάσμα των σημασιών της. Άλλες πάλι ξεχωρίζουν για το ιδιαίτερο γλωσσικό τους ιδίωμα, την ευρυθμία του και τη μουσικότητά του. Υπάρχουν ασφαλώς ποιητές, οι οποίοι σταθερά προκρίνουν τη λιτή γραφή, την απογύμνωση των εκφραστικών μέσων, το ευσύνοπτο του νοήματος, κατορθώνοντας να προσδώσουν στους στίχους τους μοναδική ένταση και διαύγεια. Η γενική εντύπωση είναι οπωσδήποτε θετική, καθώς η πλειονότητα των ποιητών συνδυάζει την ιδιαιτερότητα του ύφους με την κατακτημένη τεχνική.

 

 

 

 

Δοκίμιο – Κριτική

 

Οι εκδόσεις έργων Ελλήνων δοκιμιογράφων δεν γίνεται να μην αποσπάσουν την προσοχή του αναγνωστικού κοινού, ειδικευμένου και μη. Όσον αφορά το 2014, η παραγωγή υπήρξε πλούσια και ποικιλόμορφη, αν και αναπόφευκτα άνιση, καθώς ορισμένα βιβλία μετά βίας περιλαμβάνονται στην κατηγορία του δοκιμίου λόγω της μερικής οπτικής τους ή της εξόχως επιστημολογικής τους στόχευσης. Σε γενικές γραμμές, πάντως, παρατηρείται ένα εντυπωσιακό θεματικό εύρος, ενώ οι μελετητές με την αναλυτική τους εμβρίθεια κατοπτεύουν πολλαπλές όψεις τού υπό κρίση αντικειμένου τους. Βέβαια, πρέπει να προσεχθεί ότι στα βιβλία που ξεχωρίζουν, πέρα από τη βαρύτητα της σκέψης, σημαντικό κριτήριο συνιστά η λογοτεχνικότητα της γραφής. Μαζί με τα δοκίμια που εστιάζονται σε συγκεκριμένες προβληματικές, το ενδιαφέρον προκαλούν και οι συγκεντρωτικοί τόμοι με κριτικά κείμενα, που μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε τόσο τα στοιχεία που συνέχουν τον στοχασμό τού εκάστοτε γράφοντος όσο και τις πολιτιστικές διακυμάνσεις των τελευταίων ετών.

 

 

 

 

Χρονικό – Μαρτυρία

 

Η συγκεκριμένη κατηγορία είναι προβληματική, καθώς υπό τη σκέπη της συστεγάζονται ετερόκλητα έργα, τα οποία αναπόφευκτα αδικούνται από τον, εν πολλοίς, αυθαίρετο συσχετισμό τους. Το αποτέλεσμα είναι η εν λόγω κατηγορία βιβλίων να βρίθει τίτλων, από τους οποίους προκύπτει μια μικρή λίστα λίγο πολύ αντιπροσωπευτική της πολυσυλλεκτικότητάς της. Συνεπώς περιήλθαν σε γνώση της επιτροπής καλοδουλεμένες βιογραφίες εμβληματικών μορφών, ταξιδιωτικά λυρικής υφής, βιωματικές εμπειρίες της επαγγελματικής ή ιδιωτικής ζωής, εκ βαθέων μαρτυρίες, αποκαλυπτικές πολυπρισματικών προσωπικοτήτων, όπως επίσης και χρονικά ιδιαίτερων και ιδιαίτερα κρίσιμων πτυχών του πολιτισμού και της ιστορίας στην Ελλάδα. Τα περισσότερα από αυτά τα έργα διακρίνονται για την αμεσότητα του λόγου, που ζωογονεί πολύ γοητευτικές εξιστορήσεις, αλλά και για την επιμέλεια και τη μεθοδικότητα των συγγραφέων, που επιχειρούν να οργανώσουν σε αφήγηση ένα συχνά χαοτικό πραγματολογικό υλικό.

                                                               

                                                                                         

                                                                                                 

 

 

 

 

 

 

 Νένα Κοκκινάκη

 

 

 

 

Ποίηση

 

Στην παραγωγή του ’14 ανήκουν συλλογές που αποπνέουν ειλικρίνεια και συναισθηματισμό. Κύρια θέματα ο έρωτας, ο χρόνος και η επιρροή του στις ανθρώπινες σχέσεις, τα χαμένα απραγματοποίητα όνειρα, ο θάνατος και κυρίως η ανθρώπινη μοναξιά. Οι ποιητές αποδίδουν τον εσωτερικό κόσμο τους με στοχευμένη πολλές φορές λακωνικότητα μεστή σε νοήματα, ενώ σε πολλά ποιήματα αποκαλύπτεται η ιδιοσυγκρασία και η νοοτροπία των αληθινών ποιητών που δεν διστάζουν να ακροβατούν στη μαγική πολιτεία των μύχιων σκέψεων με τον έντονα υπαινικτικό λόγο να χαρακτηρίζει πολλές από τις συλλογές.

 

 

 

Μυθιστόρημα

 

Με δεδομένο ότι την τέχνη και τη λογοτεχνία γενικότερα διαμορφώνουν εκτός από τα ρεύματα και τις σχολές, τα κοινωνικά δεδομένα, μια γενικότερη παρατήρηση είναι ότι στη μυθιστορηματική παραγωγή του 2014 βασικό θέμα αποτελεί η οικονομική κρίση. Με τον καθημερινό βομβαρδισμό των πληροφοριών οι συγγραφείς στήνουν το σκηνικό τους γύρω από την κρίση χωρίς τις περισσότερες φορές να επιδίδονται στην απαιτούμενη έρευνα του θέματος, με όχι αξιοσημείωτο αποτέλεσμα (με ελάχιστες εξαιρέσεις).

Παρ’ όλα αυτά στη συγκεκριμένη μυθιστορηματική παραγωγή του 2014 ξεχωρίζουν βιβλία που μπορούν να εισχωρούν στο χώρο του ανθρώπινου ψυχισμού (σημαντικό ρόλο παίζει η λειτουργία της μνήμης) και συγγραφείς που μπορούν όχι απλώς να παραθέτουν την άχαρη καθημερινότητα αλλά και να την αξιοποιούν κατάλληλα μέσα στις συνθέσεις τους.

 

 

Διήγημα

 

Τα όσα σημειώθηκαν σχετικά με το μυθιστόρημα έχουν αυστηρές αντιστοιχίες με το διήγημα, όπου παρατηρούνται όπως και στην προηγούμενη κατηγορία ποικίλες τάσεις: από τη ρεαλιστική αφήγηση έως το φανταστικό και την καθαρή ψυχογραφία οι συγγραφείς συνεχίζοντας την πλούσια παράδοση έδωσαν έργα που διακρίνονται για την άρτια πλοκή, την περιεκτική δομή και την αυθεντικότητα των χαρακτήρων. Γενικότερα η παραγωγή διηγημάτων τη συγκεκριμένη χρονιά κρίνεται αρκούντως ικανοποιητική, καθώς οι συγγραφείς που επιλέγουν το δύσκολο αυτό είδος διερευνούν ή εκφράζουν την προσωπική τους μυθολογία που όταν συναντά ή ταυτίζεται με τις συλλογικές εμπειρίες καθίσταται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.

 

 

 

 

Δοκίμιο-Κριτική

 

 

Πλούσια υπήρξε η παραγωγή στην κατηγορία του δοκιμίου-κριτικής και φυσικά της φιλολογικής μελέτης, αποτέλεσμα ενδελεχούς και επίπονης εργασίας (όσο και αν η γραφή στα συγκεκριμένα έργα, ογκώδη τα περισσότερα, δεν εμφανίζεται πάντα «λογοτεχνική»)

 

 

 

 

Μαρτυρία -Χρονικό

 

Ποσοτικά πλούσια η κατηγορία αυτή των βιβλίων εμφανίζει μια ανομοιογένεια  που καθιστά δύσκολη την κατάταξη και αξιολόγησή τους. Έργα επιστημονικά (ή μη) που σκιαγραφούν γενικά τα πάθη της ζωής και της θέλησης των ανθρώπων ολόκληρων εποχών με στόχο να συντελέσουν στην κατανόηση μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου ή στην βαθύτερη ανάλυση ενός έργου με απήχηση. Οι πολλαπλές γνώσεις και αναλύσεις παραπέμπουν πολλές φορές σε άλλες επιστημονικές μελέτες και σχετικές θέσεις, με αποτέλεσμα να χάνεται πολλές φορές στην πορεία η αποτίμηση του πρωτογενούς υλικού. Θεωρώ ότι ο χρόνος θα κρίνει τελικά τα έργα που ανταποκρίνονται εμπεριστατωμένα  στις ανάγκες των καιρών.

 

Πρωτοεμφανιζόμενοι Συγγραφείς

          Η κατηγορία των πρωτοεμφανιζόμενων έτους 2014 εμφανίζεται ισχνή και προβληματική λόγω ίσως της ηλικίας (μέχρι 35 ετών) που δεν επιτρέπει εκ των πραγμάτων το ποθούμενο αποτέλεσμα. Έργα μάλλον πρωτόλεια με μικρό ενδιαφέρον. Χρήσιμη θα ήταν, όπως προτάθηκε, μια αλλαγή στο θεσμικό πλαίσιο σε ό, τι αφορά τους πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς και ποιητές.

                                                                        

 

 

 

                 Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος

 

Όπως κάθε συζήτηση που διεξάγεται στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια αναπόφευκτα εκκινεί και καταλήγει στην πολύπλευρη κρίση που διέπει την ελληνική κοινωνία, κρίση στον ίδιο βαθμό οικονομική, πολιτική, πνευματική και ηθική, έτσι και κάθε συζήτηση για τη λογοτεχνία από την ίδια αφετηρία τις περισσότερες φορές ξεκινάει. Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε ότι ισχύει και για την πρωτότυπη λογοτεχνική παραγωγή στο σύνολό της από το 2010 και εξής, που σημαίνει πως κάθε συγγραφέας δεν μπορεί παρά, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, να τοποθετείται απέναντι στην κρίση – ακόμα κι όταν συνειδητά μοιάζει να μην τη λαμβάνει υπόψη του. Πιο έντονο, κατά το έτος 2014, εμφανίζεται το φαινόμενο αυτό στα μυθιστορήματα και στις συλλογές διηγημάτων που δημοσιεύτηκαν αυτή τη χρονιά.

Στο μυθιστόρημα συγκεκριμένα η κρίση, στην εξωτερική, στενά οικονομική και πολιτική διάστασή της μάλιστα, μοιάζει σε πολλές περιπτώσεις να θεματοποιείται προγραμματικά από τους συγγραφείς, με αποτέλεσμα να αναπαράγεται με σχεδόν δημοσιογραφικό λόγο η επικαιρότητα, να περιγράφεται ένα τμήμα μόνο της τρέχουσας πραγματικότητας, χωρίς αφενός καμία προσπάθεια εμβάθυνσης στην ουσία των πραγμάτων και χωρίς, αφετέρου, καμία απόπειρα κατανόησης της ανθρώπινης κατάστασης στην πληρότητά της. Ταυτόχρονα ωστόσο εμφανίστηκαν κατά το 2014 και ορισμένα μυθιστορήματα που με τη στιβαρότητα της αφήγησής τους, την τεχνική τους αρτιότητα και το βλέμμα του ανατόμου με το οποίο αντικρίζουν την πραγματικότητα αναιρούν τη γενική αρνητική εικόνα.

Τα ίδια ισχύουν, σε γενικές γραμμές, και για το διήγημα. Ωστόσο εδώ είναι περισσότερες οι συλλογές που ξεχωρίζουν, κυρίως από συγγραφείς που καλλιεργούν συστηματικά το είδος και συνθέτουν βιβλία με μεγαλύτερη θεματική και υφολογική ενότητα. Υπερισχύει βέβαια η παραδοσιακή ρεαλιστική αφήγηση, αλλά στις καλύτερες των περιπτώσεων η ματιά στα πράγματα, τόσο των νεότερων όσο και των δοκιμασμένων συγγραφέων, είναι φρέσκια και διεισδυτική, έστω και στη μικρή έκταση του διηγήματος. Οπωσδήποτε οι Έλληνες διηγηματογράφοι έκαναν και αυτό το έτος αισθητή την παρουσία τους τιμώντας την εμπιστοσύνη που δείχνουν στο είδος πολλοί από τους εκδότες.

Το 2014 υπήρξε ωστόσο κυρίως έτος ποίησης, λόγω τόσο του πλήθους των ποιητικών βιβλίων που εμφανίστηκαν και αυτή τη χρονιά, όσο κυρίως και της ποιότητας, της πρωτοτυπίας και της ωριμότητας πολλών από αυτά. Νέοι ποιητές αλλά και μεγαλύτεροι εκφράζουν χωρίς  συναισθηματισμούς την προσωπική τους αγωνία με τρόπο που να ανάγεται στο συλλογικό και να απηχεί τα κοινά ανθρώπινα βιώματα. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα πως οι Έλληνες ποιητές απέφυγαν, οι περισσότεροι, να μιλήσουν εν θερμώ για την κρίση της κοινωνίας, όσο κι αν η ποίηση προσφέρεται κατεξοχήν για τέτοιου είδους άμεσες αντιδράσεις.

Με λίγες εξαιρέσεις, φτωχότερη εμφανίζεται η λογοτεχνική παραγωγή στην κατηγορία Χρονικό – Μαρτυρία – Ταξιδιωτικά – Βιογραφία, καθώς λίγα από τα έργα που εκδόθηκαν το 2014 υπερβαίνουν την ακατέργαστη ερασιτεχνική καταγραφή, στοχεύοντας με αυτόν τον τρόπο περισσότερο στη συγκίνηση που προκαλεί το προσωπικό βίωμα παρά στην κριτικά επεξεργασμένη αποτύπωση του παρόντος και του παρελθόντος. Το ίδιο ισχύει, τηρουμένων των αναλογιών, σε μεγάλο βαθμό και για τα βιβλία ταξιδιωτικών εντυπώσεων που δημοσιεύτηκαν το 2014, των οποίων η γραφή μοιάζει να παραπαίει μεταξύ μιας δημοσιογραφικής προφορικότητας και μιας ξεπερασμένης ποιητικότητας. Αντιθέτως εξαιρετική είναι η ποιότητα των λίγων επεξεργασμένων ιστορικών μαρτυριών που είδαν το φως της δημοσιότητας, κάνοντας φανερή τη διαφορά της ματιάς του ιστορικού πάνω στο πρωτογενές υλικό από εκείνη του ερασιτέχνη.

Στην κατηγορία του Δοκιμίου – Κριτικής εμφανίστηκαν το 2014 πολλά αξιόλογα έργα, τόσο στο είδος του δοκιμίου, που αναπτύσσει ελεύθερα επίκαιρα και πρωτότυπα θέματα, όσο και στις κριτικές μελέτες ή στις αυστηρά επιστημονικές εργασίες. Με σύγχρονη στόχευση, πρωτότυπη έμπνευση, συνθετική ματιά και ουσιαστική εμβάθυνση η κατηγορία αυτή χάρισε στη λογοτεχνία μας χρήσιμα και πολύτιμα έργα.

Δεν ισχύει το ίδιο για τα βιβλία των Πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων, εκείνων δηλαδή των ηλικιακά νέων συγγραφέων που κυκλοφόρησαν το πρώτο τους βιβλίο το 2014. Με δυσκολία μπορούμε να διακρίνουμε λίγα υποσχόμενα έργα, πεζά ή ποιητικά. Οπωσδήποτε ωστόσο η ποίηση είναι εκείνη που σε αυτή την κατηγορία δημιουργεί τις περισσότερες ελπίδες για το μέλλον.       

                                    

Στην κορυφή της Ελλάδας η Adele & νέο single

Ο τυφώνας “Adele”, που σαρώνει παγκοσμίως στα charts, συνεχίζει ακάθεκτη την πορεία της και στα ελληνικά charts. Πιο συγκεκριμένα, το ήδη πλατινένιο στην Ελλάδα “25” ...